A los 13 años escuché cantar y tocar a las mujeres del colectivo musical de creación de la Costa da Morte y me asombró la inmensa belleza de las canciones, bailes, relatos y vivencias de mis contemporáneas, habitantes de las aldeas, y de su manera de ver el mundo. Me dediqué a la enseñanza durante 17 años, impartiendo música y danza que iba recogiendo en cada contexto donde daba clase. Participé en concursos de baile y de pandereteiras con la juventud durante todos esos años y observé la transición desde la transmisión oral y visual en las aldeas, hacia una transmisión oral dentro del ámbito educativo, pasando por una etapa de conversión en actividad deportiva y competitiva. Inicié una intensa labor de recopilación durante 25 años, pero sobre todo, un proceso de desaprendizaje de muchas de mis creencias. En 1991, por casualidad, terminé participando en el concurso MacAllan con 24 años, siendo la primera “mujer” en ganarlo y la primera mujer que se presentaba en todos sus años de existencia. Empecé a componer música y a editar discos cuando sentí la necesidad de situarme en el mundo desde mi propia subjetividad. Inicié una carrera internacional como música, artista e instrumentista hasta el día de hoy, orientándome hacia la performance y la composición para cine y artes escénicas.
Discografía
2018 Déixaas | 2011 SÓS | 2007 Sihá | 2004 Ajrú | 2000 Isué.
Proyectos escénicos
2022–actualidade Xira Ingrávida, xunto a Caamaño&Ameixeiras, Raigañas de Cerqueda, Xirifeiras, Mónica de Nut, Ana Fernández e Laura Iturralde | 2021–actualidade Osmose, xunto a Laura Iturralde e Peque Varela | 2018–actualidade Déixaas, xunto a Mónica de Nut e Ana Fernández | 2017–actualidade Mercedes mais eu, en colaboración con Janet Novás.
Bandas sonoras y otras composiciones
2025 BSO Alboroque, de Sabrina Fernández Casas | 2022 BSO O Corpo Aberto, de Ángeles Huerta | 2020 BSO Nación, de Margarita Ledo Andión | 2010 Sólodos, en colaboración con Maruxa Salas | 2009 Concerto desconcerto, da Compañía Entremáns | 2008 BSO Cienfuegos 1913, de Margarita Ledo Andión | O kiosko das almas perdidas, de Roberto Oliván, Centro Coreográfico Galego | 2007 BSO Liste, pronunciado Líster, de Margarita Ledo Andión.
Giras internacionales, festivales y conciertos destacados
Festival Grec, Barcelona | Festival Woodstoch, Polonia | Festival Sziget, Budapest | Festival Colours Ostrava, República Checa | Festival Sismograf de Olot, Girona | Teatro Central de Sevilla | Centro de Cultura Contemporánea Condeduque, Madrid | Teatre L´Artesà (El Prat de Llobregat, Barcelona | Sfinks e Draunuter, Bélxica | Les Suds a Arlés de Marsella | Intercéltico de Lorient, Francia | Intercéltico de Oporto e Cantigas do Maio, Portugal | Celtic Connection e Festival de Edimburgo, Escocia | Festival de Músicas do Mundo, Jerusalén, Israel | Stimmen, Suiza | Festival europeo de lenguas minoritarias, Azores | Forum de Barcelona | Festival de músicas do Mundo, Praga | Festival Folk de Ortigueira | La noche de las brujas de Tenerife | Womad Nova Zelanda | Womad Australia | Womad Londres | Womad Cáceres | Festival de Glasgow | Festival de Edimburgo | La mar de músicas Cartagena | Womex Copenague | Pan Piper festival interceltic, París | Festival de música de Jimena de la Frontera | Parapanda de Granada | Sol, Plasencia | Rialto World music festival Chipre | Festival de Ainsa, Huesca | Festival MUPA, Budapest | Festas de San Froilán, Lugo | Festival Ariano, Italia | Festival intercéltico de Moaña, Pontevedra | Etnohelmantica, Salamanca | Festival Fol de Ovieu | Senglar rock e Fiestas de la Mercé, Barcelona | Enclave de músicas, Burgos | Mestizatge, Valencia | Festival Aqui Acolá, Ponta no Sol, Illa de Madeira | Festival de Denia | Folkesi, Valladolid | Festival Mendebala, Sopuerta | Garajistanbul, Turquía | Teatro del Musical de Valencia | Jazz & the City, Salzburg, Austria | Water and Sound Festival, xunto á Streicherensemble der Augsburger Phiharmoniker, Freilichtbühne, Augsburgo | Bienal de São Paulo, Brazil | Feria del Libro de La Habana, Cuba | CCE Lima, Perú | Casa del Bicentenario de las Artes Visuales de Asunción, Paraguay.
Premios y reconocimientos
2025 Premio Mulleres en Acción | 2023 Premio Mestre Mateo Mellor Música Orixinal polo filme O Corpo Aberto | Premio Alfredo Iglesias pola traxectoria e contribución á cultura galega |Selección nos GOYA Mellor Música Orixinal polo filme O Corpo Aberto de Ángeles Huerta | 2020 Mención na acta no festival de Sevilla ao tratamento sonoro da película Nación como recoñecemento á súa achega para o premio á mellor dirección nacional | Premio Rebulir do FIR non apartado de música | 2018 Mellor disco do ano por Cultura Diversa, México | Premio da crítica galega no campo da música | Mención, catro mellores discos editados, Songlines | Premio mellor disco do xornal a Opinión | 2011 Artista recomendada pola plataforma e marca musical Womex | Mellor disco editado durante dous meses por World Music Charts Europe | 2010 Premio Mellor Disco do ano do xornal a Opinión | 2008 Premio Nacional de Música | 2005 Premio do xornal a Opinión, mellor disco do ano | Premio Galega do Ano | 2000 Songlines Top of the world | Finalista do Premio Mellor Artista do Ano, BBC Radio 3 | Premio Artista do Ano, concedido pola revista Folkworld | 1991 Premio MacAllan de gaita, Festival de Lorient | 1990 Premio á Autenticidade, Festival Cidade Vella de Santiago Compostela | Premio Especial do Xurado, Festival Cidade Vella de Santiago Compostela.
Colaboraciones
2021–actualidade Somos Pandeireteiras con Raigañas de Cerqueda, Xirifeiras e a Asociación Cultural Rosalía de Castro | 2021 Streicherensemble der Augsburger Philharmoniker dirixido por Tom Hans coa colaboración de Lucía Martínez e Mónica de Nut | 2020–actualidade Janet Novás Mercedes mais eu | 2014 El canto de los Caballos con Lipi Hernández, coreógrafa – co apoio de Graner | Outras: Margarita Ledo, Angeles Huerta, Maruxa Salas, Alasdair Fraser, Warsaw Village Band, Peque Varela, Maider Jiménez, Alba Corral, Virginia Rota, Manu Chao, Xosé Manuel Budiño, Orquesta Sinfónica de Galicia, Lipi Hernández, Ana Fernández, Caamaño&Ameixeiras, Suso Basterrechea, Mónica de Nut, Laura Iturralde.
Pensamiento, congresos, ponencias
Consello da Cultura Galega | París la Sorbone | Universidade de Gales | Universidade de Lisboa | Museo do Pobo Galego | Homenaxe ao gaiteiro Ourense | AGG | Espazo de pensamento e creación contemporánea de La Caldera Barcelona | Estudos Galegos da Universidade Nova de Lisboa, Mulheres e música | Representatividade e emancipação na música popular e tradicional | Los encuentros de Pamplona xunto a Maria PTQK e Mireia Sallarés | Participación en el encuentro Pensando en los márgenes de Iruña | X encuentro cultura y ciudadanía. Debate: Culturas, tradiciones y potencias subalternizadas.